1. Anointing or smearing the body with oil. 2. An unguent or liniment.
अभ्यङ्ग (abhyaṅga) [Printed book page 306-a] अभ्यङ्ग (abhyaṅga) Tatpur. m. (
-ङ्गः (-ṅgaḥ))
1 Anointing, in general; e. g.
Jai- minīyanyāyam.: ज्योतिष्टोमे श्रूयते दीक्षार्थाभ्यङ्गे (jyotiṣṭome śrūyate dīkṣārthābhyaṅge)…। तत्र (…. tatra)
बर्हिषि समूलच्छेदस्याभ्यङ्गे नवनीतस्य पुरोडाशे यथोचितपा- (barhiṣi samūlacchedasyābhyaṅge navanītasya puroḍāśe yathocitapā-)
कस्य च विधेयतया सर्वमवशिष्टं स्तावकम् (kasya ca vidheyatayā sarvamavaśiṣṭaṃ stāvakam). See also अभ्यञ्जन (abhyañjana).
2 Rubbing the body with unctuous substances, smearing
the body with oil, inunction; e. g. Suśr.: स्नानाभ्यङ्गदिवा- (snānābhyaṅgadivā-)
स्वप्नशीतव्यायामयोषितः । न भजेत स्वरोत्सृष्टो यावन्नो बलवा- (svapnaśītavyāyāmayoṣitaḥ . na bhajeta svarotsṛṣṭo yāvanno balavā-)
न्भवेत् (nbhavet).--Raghunandana quotes in the Śuddhitattva (II.
p. 132) the following definition (आयुर्वेदोक्तपारिभाषिकं (āyurvedoktapāribhāṣikaṃ)) of
the word: मूर्ध्नि दत्तं यदा तैलं भवेत्सर्वाङ्गसंगतम् । स्रोतो- (mūrdhni dattaṃ yadā tailaṃ bhavetsarvāṅgasaṃgatam . sroto-)
भिस्तर्पयेद्बाहू अभ्यङ्ग (abhyaṅga)ः स उदाहृतः । तैलमल्पं यदङ्गेषु न च (bhistarpayedbāhū abhyaṅgaḥ sa udāhṛtaḥ . tailamalpaṃ yadaṅgeṣu na ca)
स्याद्वाहुतर्पणम् । सा मार्ष्टिः पृथगभ्यङ्गो मस्तकादौ प्रकीर्तितः (syādvāhutarpaṇam . sā mārṣṭiḥ pṛthagabhyaṅgo mastakādau prakīrtitaḥ)
‘when oil is applied to the head, goes over the whole
body and delights with its flood the arms, this is called
Abhyanga; but when little oil comes on the body and the
arms are not much wetted, such partial inunction of the
head &c. is called Mārṣṭi’. The medicinal effect of this
practice is thus briefly described in the Rājanigh.: अभ्यङ्ग (abhyaṅga)ो (abhyaṅgo)
मार्दवकरः कफवातविनाशनः । धातूनां पुष्टिजननः सुत्वम्वर्ण- (mārdavakaraḥ kaphavātavināśanaḥ . dhātūnāṃ puṣṭijananaḥ sutvamvarṇa-)
वलप्रदः । पादाभ्यङ्गोऽथ निद्राकृच्चक्षुषः पादरोगहा । चक्षुषि (valapradaḥ . pādābhyaṅgo'tha nidrākṛccakṣuṣaḥ pādarogahā . cakṣuṣi)
प्रतिबद्धे द्वे शिरे पादगते नृणाम् । अतश्चक्षुःप्रसादार्थं पादा- (pratibaddhe dve śire pādagate nṛṇām . ataścakṣuḥprasādārthaṃ pādā-)
भ्यङ्गं समाचरेत् (bhyaṅgaṃ samācaret) (comp. also Wise, Hindu syst. of Med. p. 93).
A religious student, an anchorite and a widow are for-
bidden to anoint themselves; Manu: (ब्रह्मचारी वर्जयेत्) ((brahmacārī varjayet))
अभ्यङ्ग (abhyaṅga)मञ्जनं चाक्ष्णोरुपानच्छत्रधारणम् (abhyaṅgamañjanaṃ cākṣṇorupānacchatradhāraṇam)); Prachetas (as quoted
by Raghunand.): ताम्बूलाभ्यञ्जनं चैव कांस्यपात्रे च भोजनम् । (tāmbūlābhyañjanaṃ caiva kāṃsyapātre ca bhojanam .)
यतिश्च ब्रह्मचारी च विधवा च विवर्जयेत् (yatiśca brahmacārī ca vidhavā ca vivarjayet)). 3 Unguent, lini-
ment; e. g. Suśr.: स्फोटजन्मरुजास्रावत्वक्पाकः स्वेदनं ज्वरः । (sphoṭajanmarujāsrāvatvakpākaḥ svedanaṃ jvaraḥ .)
दरणं चापि मांसानामभ्यङ्गे विषसंयुते (daraṇaṃ cāpi māṃsānāmabhyaṅge viṣasaṃyute). [4 Applying colly-
rium to the eyes. 5 Sediment of oil, oil cake (Wilson)].
See the following. E. अञ्ज् (añj) with अभि, (abhi,) kṛt aff. घञ् (ghañ).
[ID=6655]
