— Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1899)
अक्षरakṣara
अक्षर (akṣara) is a Sanskrit word meaning imperishable, unalterable, a sword, Shiva, Vishnu, see akshara below. Its 64 recorded definitions are grouped into 13 contexts, among them Deity or Supreme Being, Imperishable, Unalterable, Firm, Eternal (Adjectival Quality), Linguistic Unit or Written Record.
- Etymology
- E. अशू to pervade, and सर Uṇādi affix
- Definitions
- 64
Meanings by context
Deity or Supreme Being
12 definitions
— Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1899)
N. of Brahma [ID=589]
— Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1899)
1 Śiva.
— Apte Practical Sanskrit-English Dictionary
2 Viṣṇu.
— Apte Practical Sanskrit-English Dictionary
3 The highest deity or Godhead, the indestructible spirit, Brahma ( परमब्रह्मन्, मूलकारणं (paramabrahman, mūlakāraṇaṃ)); अक्षरं (raṃ) परमं ब्रह्म (akṣaraṃ paramaṃ brahma) Bhagavadgītā (Bombay) 8. 3 ; कर्म ब्रह्मोद्भवं विद्धि ब्रह्माक्षरसमुद्भवं (karma brahmodbhavaṃ viddhi brahmākṣarasamudbhavaṃ) 3. 15 ; यथा सतः पुरुषात्केशलोमानि (yathā sataḥ puruṣātkeśalomāni) तथाक्षरात्संभवतीह विश्वं (tathākṣarātsaṃbhavatīha viśvaṃ) Chān. Up.
— Apte Practical Sanskrit-English Dictionary
अक्षर (akṣara) m. (-रः (-raḥ))
— Wilson Sanskrit-English Dictionary
अ-क्षर (a-kṣara) (रः) ((raḥ)) 1. m. Shiva, Vishnu; n. Brahm; a letter; a. (र-रा-रं (ra-rā-raṃ)) unalterable. [ID=120]
— Yates Sanskrit-English Dictionary
— Vaidya Sanskrit-English Dictionary
अक्षर (akṣara)
— Shabda-Sagara Sanskrit-English Dictionary
*Akṣara (“imperishable”): (= Kṛṣṇa) XII, 1626, 1635;
— Index to the Names in the Mahabharata
[Footnote: 1) M. 248. 39.]
[Footnote: 2) Vā. 32. 1.]
[ID=31]
— The Purana Index
Imperishable, Unalterable, Firm, Eternal (Adjectival Quality)
12 definitions
अ-क्षर (a-kṣara) mfn. imperishable [ID=577]
— Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1899)
— Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1899)
अक्षर (akṣara) a. [न क्षरत (ta)ीत (ta)ि; क्षर् चलने (na kṣaratīti; kṣar calane) अच्-न (ac-na). त (ta).]
1 Imperishable, indestructible, undecaying, epithet of the Supreme as well as the Individual soul; यमक्षरं क्षेत (ta)्रविदो (yamakṣaraṃ kṣetravido) विदुस्त (ta)मात (ta)्मानमात (ta)्मन्यवलोकयंत (ta)ं (vidustamātmānamātmanyavalokayaṃtaṃ) Kumārasambhava (Bombay) 3. 50 ; द्वाविमौ (dvāvimau) पुरुषौ लोके क्षरश्चाक्षर एव च ॥ क्षरः सर्वाणि (puruṣau loke kṣaraścākṣara eva ca .. kṣaraḥ sarvāṇi) भूत (ta)ानि कूटस्थोऽक्षर उच्यत (ta)े ॥ (bhūtāni kūṭastho'kṣara ucyate ..) Bhagavadgītā (Bombay) 15. 16 ; यस्मात (ta)्क्षरमत (ta)ीत (ta)ोहमक्षरादपि चोत (ta)्त (ta)मः । (yasmātkṣaramatītohamakṣarādapi cottamaḥ .) अत (ta)ोस्मि लोके वेदे च प्रथित (ta)ः पुरुषोत (ta)्त (ta)मः (atosmi loke vede ca prathitaḥ puruṣottamaḥ); the unconcerned (Spirit); अक्षर (akṣara)ं परमं ब्रह्म (akṣaraṃ paramaṃ brahma).
— Apte Practical Sanskrit-English Dictionary
अक्षर (akṣara) a. [न क्षरत (ta)ीत (ta)ि; क्षर् चलने (na kṣaratīti; kṣar calane) अच्-न (ac-na). त (ta).]
2 Fixed, firm, unalterable.
— Apte Practical Sanskrit-English Dictionary
9 Continuance, permanence.
— Apte Practical Sanskrit-English Dictionary
अक्षर (akṣara) a-kṣára, a. imperishable; n. word,
syllable, the sacred syllable (om); sound,
letter; document, epistle; the supreme deity;
-cyutaka, n. supplying an omitted syllable
(a game); -cchandas, n. syllabic metre;
-mālā, f. wreath of letters (written by fate on
the forhead), i-kā, f. id.; -varjita, pp.
illiterate; -vinyāsa, m. writing; -śikṣā, f.
alphabet. [ID=187]
— Macdonell Sanskrit-English Dictionary
अक्षर (akṣara) (I) a. (f. रा (rā)) Imperishable. [ID=141]
— Vaidya Sanskrit-English Dictionary
अक्षर (akṣara) a-kṣara. I. adj., f. rā. Im-
Page0003-a+ 39
— Benfey Sanskrit-English Dictionary
अक्षर (akṣara) a. the same; n. sound, word, syllable, esp. the sacred Om; record, writing. [ID=135]
— Cappeller Sanskrit-English Dictionary
अ (a)क्षर (kṣara) (akṣara) Tatpur. I. m. f. n. (-रः (-raḥ)-रा-रम् (-ram) (-raḥ-rā-ram)) 1 Imperishable, in-
— Goldstücker Sanskrit-English Dictionary
a-kṣára, a. imperishable; as n. word; syllable; the sacred syllable, om, 6014; sound, letter, 614. [ID=28]
— Lanman's Sanskrit Reader Vocabulary
अक्षर (akṣara) a-kṣara, as, ā, am, imperishable; unalterable; (as), m. a sword; Śiva; Viṣṇu; (am), n. a syllable; the syllable om; a letter; a vowel, a sound; a word; speech; Brahma; final beatitude; abiding merit, religious austerity; sacrifice; right, justice; the sky; water; a plant (Achyranthes Aspera). —Akṣara-cañcu or akṣara-cuñcu, us, or akṣa- ra-caṇa or akṣara-cana, as, m. a writer, scribe. —Akṣara-cchandas, as, n. metre regulated by the number and quantity of syllables. —Akṣara-jananī, f. a reed or pen. —Akṣara-jīvaka or akṣara- jīvika, as, or akṣara-jīvin, ī, m. a scribe. —Akṣa- ra-jur, ūr, m. a sage, one who knows and enjoys Brahma. —Akṣara-tūlikā, f. a reed or pen. —Akṣara-nyāsa or akṣara-vinyāsa, as, m. array of syllables or letters, writing; scripture; the alphabet. —Akṣara-paṅkti, is, is, i, containing five syllables; (is), f., N. of a metre of four lines, each containing one dactyl and one spondee; also called paṅkti or haṃsa. —Akṣara-bhāj, k, k, k, Ved. entitled to a share in the syllables (of a prayer). —Akṣara-mukha, as, m. having the mouth full of syllables, a student, scholar. —Akṣara-vinyāsa, see akṣara-nyāsa. —Akṣara-śas, ind. syllable by syllable. —Akṣa- ra-śūnya, as, ā, am, inarticulate. —Akṣara- saṃsthāna, am, n. scripture, writing. —Akṣarāṅga (°ra-aṅga), am, n. part of a syllable. [ID=168]
— Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1872)
Linguistic Unit or Written Record
12 definitions
— Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1899)
— Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1899)
— Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1899)
— Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1899)
— Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1899)
— Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1899)
an indelible mark incised on metal or stone [ID=588.1 sup]
— Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1899)
— Apte Practical Sanskrit-English Dictionary
1 (a) A letter of the alphabet; अक्षराणामकारोस्मि (akṣarāṇāmakārosmi) Bhagavadgītā (Bombay) 10. 33 ; मुद्राक्षराणि, मधुर (mudrākṣarāṇi, madhura)° (°), त्र्यक्षर (° (°), tryakṣara) &c. (b) a syllable; एकाक्षरं (raṃ) परं (raṃ) ब्रह्म (ekākṣaraṃ paraṃ brahma) Manusmṛti 2. 83 the monosyllable; एकमक्षरं (raṃ) (ekamakṣaraṃ) Bhagavadgītā (Bombay) 10. 25 , Manusmṛti 2. 78 , 84 , 125 (sacred syllable). Hence (c) a word or words, speech collectively; प्रतिषेध (pratiṣedha)° (°) विक्लवाभिरामं (viklavābhirāmaṃ) Śakuntalā (Bombay) 3. 25 ; अहो (aho) संदीपनान्यक्षराणि (saṃdīpanānyakṣarāṇi) Uttararāmacarita 4 ; भर्तुरेतानि प्रणयमयान्यक्षराणि (bharturetāni praṇayamayānyakṣarāṇi) Mālavikāgnimitra (Bombay) 3 words; ब्राह्मणसंक्रमिताक्षरेण पितामहेन (brāhmaṇasaṃkramitākṣareṇa pitāmahena) Vikramorvaśīyam (Bombay) 3 ; अक्षरं (raṃ) वर्णनिर्माणं वर्णमप्यक्षरं (raṃ) विदुः । (akṣaraṃ varṇanirmāṇaṃ varṇamapyakṣaraṃ viduḥ .) अक्षरं (raṃ) न क्षरं (raṃ) विद्यादश्नोतेर्वा सरे 'क्षरं (raṃ) ॥ (akṣaraṃ na kṣaraṃ vidyādaśnotervā sare 'kṣaraṃ ..)
— Apte Practical Sanskrit-English Dictionary
2 A document (letter &c.), sacred writing; writing in general (in pl.); तत्र (tatra) भुक्तिः प्रमाणं स्यान्न साक्षी नाक्षराणि च (bhuktiḥ pramāṇaṃ syānna sākṣī nākṣarāṇi ca) Pañcatantra (Bombay) 3. 94 ; तत्र (tatra)भवत्या अक्षराणि विसृष्टानि स्युः (tatrabhavatyā akṣarāṇi visṛṣṭāni syuḥ) Vikramorvaśīyam (Bombay) 2.
— Apte Practical Sanskrit-English Dictionary
— Vaidya Sanskrit-English Dictionary
[Footnote: 1) Vā. 26. 14.]
[Footnote: 2) Bhā. XII. 6. 43-44.]
[ID=32]
— The Purana Index
Akṣara Compounds & Derived Concepts
10 definitions
— Apte Practical Sanskrit-English Dictionary
— Apte Practical Sanskrit-English Dictionary
— Apte Practical Sanskrit-English Dictionary
1 a metre regulated by the number of syllables it contains; छंदस्तु द्विविधं प्रोक्तं वृत्तं (vṛttaṃ) (chaṃdastu dvividhaṃ proktaṃ vṛttaṃ) जातिरिति द्विधा । वृत्तमक्षरसंख्यातं जातिर्मात्राकृता (jātiriti dvidhā . vṛttamakṣarasaṃkhyātaṃ jātirmātrākṛtā) भवेत् ॥ (bhavet ..)
2 of unshaken resolve, resolute (अक्षरं निश्चलं छंदोऽभिप्रायो यस्य (akṣaraṃ niścalaṃ chaṃdo'bhiprāyo yasya)); an epithet of परमात्मन् (paramātman).
— Apte Practical Sanskrit-English Dictionary
3 scripture.
4 हृदयाद्याधारस्पर्शपूर्वकं त (ta)दक्ष (ṣa)राणां (hṛdayādyādhārasparśapūrvakaṃ tadakṣarāṇāṃ) स्मरणोच्चारणरूपस्त (ta)ंत (ta)्रप्रसिद्धो वर्णन्यासः (smaraṇoccāraṇarūpastaṃtraprasiddho varṇanyāsaḥ).
— Apte Practical Sanskrit-English Dictionary
1 having
5 syllables (पंक्ति (paṃkti) = Gr. pentas five) सु मत् पद् वग दे इत्येष वै यज्ञोऽक्षरपंक्ति (paṃkti)ः (su mat pad vaga de ityeṣa vai yajño'kṣarapaṃktiḥ) Ait. Br. (तान्येतान्यक्षराणि होतृजपादौ प्रयोक्तव्यानि (tānyetānyakṣarāṇi hotṛjapādau prayoktavyāni)).
2 N. of a metre of four lines (द्विपदा विराज् (dvipadā virāj)) each having five syllables (one dactyl and one spondee).
— Apte Practical Sanskrit-English Dictionary
— Apte Practical Sanskrit-English Dictionary
— Apte Practical Sanskrit-English Dictionary
— Apte Practical Sanskrit-English Dictionary
— Apte Practical Sanskrit-English Dictionary
Proper Noun or Specific Technical Term
3 definitions
अ-क्षर (a-kṣara) (also) m. N. of a Sāman, ĀrṣBr. [ID=592.1 sup]
— Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1899)
Akṣara (I) — Father of Suyajña. Br. III. 70. 23. [ID=30]
— The Purana Index
— The Purana Index
Religious Practice, Virtue, or Moral Law
3 definitions
4 Religious austerity, penance.
— Apte Practical Sanskrit-English Dictionary
5 Sacrifice.
— Apte Practical Sanskrit-English Dictionary
10 Right, justice (Ved. in these two senses).
— Apte Practical Sanskrit-English Dictionary
A Specific Plant (Achyranthes Aspera)
2 definitions
— Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1899)
11 N. of a plant, Achyranthes Aspera.
— Apte Practical Sanskrit-English Dictionary
Final Beatitude or Emancipation
2 definitions
— Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1899)
8 Final
(pb) beatitude, emancipation from further transmigration.
— Apte Practical Sanskrit-English Dictionary
Lexicographical Notes or References
2 definitions
अ-क्षरा (a-kṣarā) a f. See अक्षरा (akṣarā) below [ID=582]
— Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1899)
— Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1899)
Sword
2 definitions
— Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1899)
3 A sword.
— Apte Practical Sanskrit-English Dictionary
Water
2 definitions
water, Ṛg-veda (Title) i, 34, 4 and i, 164, 42 [ID=591]
— Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1899)
6 Water.
— Apte Practical Sanskrit-English Dictionary
Measure of Time
1 definition
12 A measure of time, equal to one-fifth of a Kāṣṭhā.
— Apte Practical Sanskrit-English Dictionary
Sky or Atmosphere
1 definition
7 The sky.
— Apte Practical Sanskrit-English Dictionary
Read अक्षर in the app
All the contexts on this page, offline — and the word becomes yours to keep, annotate and come back to.
- Favorite अक्षर to save it
- Add your own notes
- Search by Context
- Declension tables offline
- Syncs through iCloud
Definitions on this page come from 14 works: Apte Practical Sanskrit-English Dictionary, Benfey Sanskrit-English Dictionary, Cappeller Sanskrit-English Dictionary, Goldstücker Sanskrit-English Dictionary, Index to the Names in the Mahabharata, Lanman's Sanskrit Reader Vocabulary, Macdonell Sanskrit-English Dictionary, Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1872), Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1899), Shabda-Sagara Sanskrit-English Dictionary, The Purana Index, Vaidya Sanskrit-English Dictionary, Wilson Sanskrit-English Dictionary, Yates Sanskrit-English Dictionary. Text from the Cologne Digital Sanskrit Lexicon.